PHI NỮ

Trong giới nghiên cứu sử học Trung Quốc, có hai bộ sử được tề danh gọi chung là “sử học song bích”. Một, là pho “Sử ký” bất hủ của Tư Mã Thiên. Và một nữa, là bộ “Tư trị thông giám”, do vị danh thần Tư Mã Quang đời Tống chủ biên.
Tư Mã Quang (1019 – 1086), tương truyền, từ năm lên bảy tuổi đã “tay không rời sách, quên cả đói khát nóng lạnh”. Nếp nhà gia thế, chuyện thi thư chữ nghĩa lại càng có điều kiện phát huy. Hoạn lộ thênh thang, 20 tuổi đã đỗ Tiến sĩ Giáp khoa, từ đó không ngừng thăng tiến.

Song, Tư trị thông giám là một ngã rẽ mà chính ông cũng không thể tiên liệu. Có thể tin là nếu không trải qua cuộc đấu tranh quyền lực mà trong đó ông là thủ lĩnh phe “bảo thủ” đối đầu với phe cấp tiến do Vương An Thạch cầm đầu, nếu không ôm ấp quá nhiều ước mơ tái xây dựng và củng cố hệ giá trị Khổng Mạnh, nếu không tha thiết áp đặt nó vào việc trị nước…thì Tư trị thông giám đã không ra đời.

Tư Mã Quang, ở thời điểm ấy, là một Tể tướng thanh liêm cương trực, thanh danh cực kỳ trong sạch. Thế nhưng, ông nhất quyết cho rằng “phép tắc của tổ tông là không thể thay đổi”. Ông không chấp nhận những ý tưởng cải tổ, mà cho rằng chỉ cần giữ vững pháp độ cũ là đủ. Cũng có lẽ, sau thời gian nắm quyền của Vương An Thạch (mà ông mất quá nhiều công sức để xóa bỏ những “tàn tích”), ông muốn làm tất cả để bảo đảm rằng các vị vua nhà Tống về sau sẽ không thể “dao động” nữa.

Tư trị thông giám ra đời trong bối cảnh ấy, khi ông nhận nhiệm vụ trước Tống Thần Tông, thành lập ban biên soạn, gom sử liệu từ thời Chu Uy Liệt vương (403 TCN) đến thời Chu Hiến Đức nhà Hậu Chu (959 SCN), tổng cộng 1362 năm, xuyên suốt 16 triều đại Trung Hoa chính thống, tạo nên tác phẩm đồ sộ dài tới 3 triệu chữ.

Đó là bộ sử biên niên đầu tiên của nền sử học Trung Quốc. Nó không chỉ bao gồm các sự kiện lịch sử, mà còn cả những phân tích, đánh giá, định lượng, chỉ rõ… đầu mối hưng suy vong phế, theo góc nhìn của các tác giả.

Dĩ nhiên, góc nhìn ấy đến lúc này đã bộc lộ rất nhiều hạn chế. Song, đặt trở lại bối cảnh xã hội phong kiến, đặc biệt là một xã hội phong kiến quân chủ tập quyền đặc trưng như Trung Quốc – nền văn hóa có tầm ảnh hưởng sâu đậm đối với mọi quốc gia ở khu vực Á Đông – pho sử này vẫn tiềm ẩn những giá trị không thể phủ nhận.

Còn đế vương công hầu xưa, không chỉ của Hoa Hạ, hiển nhiên, đều có thể tìm thấy trong Tư trị thông giám các bài học về nghệ thuật cai trị. Đó là một thứ “sách gối đầu giường”, một tấm gương soi trị loạn dành cho không biết bao nhiêu thế hệ vua chúa.

Tư trị Thông giám (tập 1), cuối tháng 11 – đầu tháng 12 này, lần đầu ra mắt độc giả Việt Nam. Sách do NXB Văn học cùng nhà sách Tri thức trẻ phối hợp phát hành. Đây sẽ là cuốn sử liệu cần thiết phục vụ mục đích tham chiếu, cho cả giới nghiên cứu sử học chuyên nghiệp lẫn những người quan tâm đến lịch sử phương Đông nói chung, Trung Hoa nói riêng.

Nguồn: Nhandan.com.vn

Lê Thị Hồng Nhung đăng bài