Tôn Vinh Văn Hoá Đọc

Text size
  • C? ch? l?n
  • C? ch? m?c ??nh
  • C? ch? nh?
Trang chủ >>> Văn học Trẻ >>> 360 độ X

Tìm ra mình trong Hội nghị viết văn trẻ

Tìm ra mình trong Hội nghị viết văn trẻ

Đến hẹn lại lên, đúng định kì 5 năm một lần Hội nghị những người viết văn trẻ toàn quốc do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức sẽ được diễn ra. Năm 2016, Hội nghị lần thứ 9 được tổ chức tại Hà Nội trong hai ngày 28 và 29/9, dự kiến sẽ có hơn 100 đại biểu. Tiêu chí đại biểu được lựa chọn: tác giả sinh từ năm 1980 trở lại, đại diện cho các vùng miền trong toàn quốc, đã có tác phẩm đăng tải trên báo chí, đoạt giải thưởng các cuộc thi sáng tác, có sách được xuất bản. Hiện nay công tác chuẩn bị cho Hội nghị đại biểu những người viết văn trẻ toàn quốc lần thứ 9 đang được tiến hành gấp rút. Trước thềm Hội nghị, những đại biểu đã và sắp tham dự đều ít nhiều tâm tư.

Các đại biểu dự hội nghị những người viết văn trẻ toàn quốc lần thứ 8 tại Tuyên Quang (2011)

Đại biểu viết văn trẻ: Ngày ấy – bây giờ

Nhìn lại từ 15 năm trước, sau Hội nghị lần thứ 6 (năm 2001), có những đại biểu nay đã thành các nhà văn ghi được dấu ấn trong lòng bạn đọc như: Đỗ Bích Thúy, Phong Điệp, Nguyễn Danh Lam, Lê Thiếu Nhơn... nhưng cũng có không ít người tham dự Hội nghị một lần rồi “biến mất” trên văn đàn, họ dừng sáng tác hoặc chuyển hẳn sang những lĩnh vực hoạt động không liên quan gì đến nghiệp cầm bút. Trong danh sách dự kiến lần này, bên cạnh những cái tên đã trở nên quen thuộc từ các Hội nghị được tổ chức cách đây 10 năm là những gương mặt mới xuất hiện trên văn đàn.

Sau Hội nghị lần thứ 7 (năm 2006), bạn đọc cũng dễ dàng thấy được những tác giả vững vàng trên con đường văn chương đầy thử thách: Nie Thanh Mai, Nguyễn Đình Tú, Đỗ Tiến Thụy...  Hội nghị lần thứ 8 (2011) đã ghi dấu lại bằng những tác giả chứng tỏ được năng lực và bản lĩnh sáng tác: Phạm Thanh Thúy, Lữ Thị Mai, Đoàn Văn Mật, Tống Ngọc Hân, Văn Thành Lê, Trịnh Sơn... Đã có nhiều tác giả sau này trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, đặc biệt trường hợp Mergi Phạm (Phạm Phú Uyên Châu) sau Hội nghị lần thứ 8 đã được kết nạp vào Hội Nhà văn ở tuổi 25, hiện đang là nhà văn trẻ nhất trong tổ chức nghề nghiệp này.

So với kì Hội nghị gần đây nhất (năm 2011), số lượng  tác giả tham dự năm 2016 và các tiêu chí được lựa chọn gần như không có sự thay đổi. Nhìn vào danh sách đại biểu, người quan tâm vẫn luôn đặt ra những câu hỏi đại loại: Tác giả này là ai? Đã có những sáng tác gì?... Để trả lời được thắc mắc này, có lẽ cách duy nhất từ phía tác giả là phải chứng minh được năng lực thực sự của mình trong từng trang viết; còn từ phía bạn đọc, chỉ có thể là sự tìm đọc những tác phẩm mới một cách khách quan, công bằng.

Hội nghị viết văn trẻ: thiết thực hay phong trào?

Theo quy định của ban tổ chức, đã từ nhiều năm nay khi tham dự Hội nghị những người viết văn trẻ toàn quốc, đại biểu phải là người ở độ tuổi từ 35 trở lại (năm nay là 36). Thế nhưng có những tác giả ngoài 40 mới bắt đầu bước vào nghiệp văn chương và nhanh chóng khẳng định được tên tuổi như: Inrasara, Mạc Can, Nguyễn Trí, Trần Thanh Cảnh... liệu có được xếp vào hàng ngũ “trẻ” ở thời điểm họ khởi nghiệp? Tiêu chí “trẻ” được đặt vào đâu khi với người cầm bút thì năng lượng sáng tạo và sức lan tỏa của tác phẩm mới là điều quan trọng nhất? Nhìn vào lực lượng viết trẻ hiện nay – kể trên diện rộng bao gồm cả sáng tác và phê bình - nhà thơ Lê Anh Hoài (báo Tiền Phong) nhận định: “Tôi ghi nhận được một số người viết trẻ có những tìm tòi, cách tân. Bên cạnh đó có những người lặng lẽ làm việc, họ chiêm nghiệm đời sống, đi sâu vào bản thể từ chính đời sống của mình. Nhưng số này ít lắm. Và dường như họ không được soi chiếu đến? Đa số là những người viết trẻ nhưng ít chịu tìm tòi, nghiên cứu nghề. Họ lóe lên vài ba tác phẩm rồi bắt đầu cứ thế đi vào lối mòn. Hình như người viết trẻ hôm nay đông hơn nhưng họ dễ dãi hơn, họ sợ sệt điều gì đó, như thể nếu đi vào những đường riêng họ sợ không được công nhận? Xuất bản giờ đây cũng khá dễ dàng nên nhiều người tỏ ra vội vã và nhanh chóng thỏa mãn.”

Điểm lại các kì Hội nghị đã qua, hầu hết những người đã từng tham dự (một hoặc nhiều lần) đều có cảm nhận chung rằng đây vừa là niềm vui lớn vừa là cơ hội học tập hữu ích.

Tác giả trẻ Phùng Thị Hương Ly (sinh năm 1991 – đại biểu đến từ tỉnh Bắc Kạn) trước lần đầu tiên đi dự Hội nghị đã bày tỏ: “Đây là sự kiện mà tôi cũng như các cây bút trẻ khác mong đợi. Vì là lần đầu tiên vinh dự được là đại biểu của Hội nghị viết văn trẻ Toàn quốc nên tôi khá hộp, tò mò rằng mình sẽ được trải nghiệm những gì tại Hội nghị. Đến đây tôi sẽ tận dụng cơ hội để lắng nghe và học hỏi những điều bổ ích thú vị, gặp gỡ và trao đổi với các tác giả trẻ khắp mọi miền để từ đó có thêm động lực để sáng tạo.”

Nhà văn Nguyễn Hiệp – một đại biểu tham dự Hội nghị viết văn trẻ tháng 9 năm 1998 chia sẻ: “Với tư cách của người đã từng đi dự Hội nghị viết văn trẻ và kinh nghiệm tìm ra mình, tôi thấy thật sự đây là hoạt động cần thiết. Hội nghị viết văn trẻ không chỉ “điểm danh” những người viết trẻ mà còn giúp họ định dạng lại chính xác về mình, biết mình đang ở đâu qua những người viết cùng trang lứa, thậm chí có thể nói không quá là Hội nghị đã tiếp thêm rất nhiều lửa cho những cây bút còn hơi thiếu lửa. Trong Hội nghị, giao lưu gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm của các thế hệ nhà văn là hoạt động rất quan trọng. Như trường hợp của chính tôi, nhờ Hội nghị viết văn trẻ năm ấy mà tôi được gặp nhà văn Tô Hoài, chính cụ đã gợi ý cho tôi chuyển sang viết văn xuôi thay vì đại biểu dự Hội nghị với tư cách người làm thơ. Và tôi đã thật sự tìm được mình qua những trang văn xuôi như hiện nay.”

Thay lời kết cho bài viết này, xin dẫn ra một chia sẻ rất chân thành của nhà phê bình Inrasara: “Tôi chưa một lần dự Hội nghị viết văn trẻ, bởi khi xuất hiện với tư cách người làm thơ (bài thơ đầu tiên đăng báo, tập thơ đầu tiên xuất bản) tôi đã… già: 40 tuổi chẵn! Thế nên, tôi nghĩ, Hội nghị hay các hoạt động tương tự chỉ là phong trào, nhưng lại là phong trào cần thiết với kẻ biết vận dụng nó để làm thật...”

Lê Nhi - Văn nghệ trẻ

Văn trẻ - "ồn ào và lặng lẽ"...

Đến hẹn lại lên, hội nghị Những người viết văn trẻ toàn quốc do Ban Nhà văn trẻ - Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức 5 năm một lần lại sắp sửa diễn ra tại Hà Nội. Đây thực sự là một ngày hội được các cây bút trẻ trên mọi miền đất nước đón đợi với tâm thế hứng khởi, háo hức.

Văn trẻ mùa này vắng những ồn ào

Những người viết văn trẻ, đúng như danh xưng của họ, nhiều táo bạo, dũng cảm trong tìm tòi, thể nghiệm, quyết liệt trong “đi tìm mặt” nhưng cũng nhiều “nổi loạn”, và cả không ít “phá bĩnh”. Lấy Hội nghị Những người viết văn trẻ lần thứ VII tổ chức tại Hội An năm 2006 để so chiếu chẳng hạn, thì Hội nghị Những người viết văn trẻ lần thứ IX sẽ được tổ chức tại Hà Nội vào đầu quý IV năm 2016 này đội ngũ đại biểu tham dự chắc hẳn sẽ “hiền lành” hơn về cá tính, “trầm lặng” hơn về tiếng tăm. Hội nghị VII quy tụ những gương mặt “đình đám” (có trường hợp được bồi trợ thêm bởi những “sự vụ”, yếu tố ngoài văn chương) như Nguyễn Ngọc Tư với Cánh đồng bất tận, Đỗ Hoàng Diệu vớiBóng đè, Đỗ Bích Thúy với Tiếng đàn môi sau bờ rào đá, Vi Thùy Linh với KhátĐồng tử, Phan Huyền Thư với Nằm nghiêngRỗng ngực, Ly Hoàng Ly với Lô lô, Nguyễn Vĩnh Tiến với thơ - nhạc, rồi các tên tuổi xuất thân từ các hội bút nức tiếng trước đó như Hương đầu mùa trên báo Hoa học trò, Vòm me xanh trên báo Mực tím, rồi nhóm Ngựa Trời với Dự báo phi thời tiết bừng bừng tinh thần “nổi loạn”… Đành rằng, người đọc đủ tỉnh táo, thông minh để nhận diện đâu là văn chương đích thực, và thời gian đủ sức, đủ nhanh để thải loại những gì là phi/phản văn chương, tuy nhiên, thiết nghĩ, một ít “ồn ào” đôi khi cũng có tác dụng khuấy động đời sống văn học, thu hút nhiều hơn sự chú ý của công chúng về phía văn chương, khi mà các loại hình giải trí nghe nhìn đang bành trướng không gian văn hóa đương đại. Những hiện tượng có khả năng gây tạo chú ý theo kiểu này kiểu kia như thơ của nhóm Mở Miệng, tiểu thuyết dịch Xin lỗi, em chỉ là con đĩ của Trang Hạ, tiểu thuyết tự truyện Người tình New York của Hà Kin, tiểu thuyếtSợi xích của Lê Kiều Như, tập thơ Anh ngủ thêm đi anh/ Em phải dậy lấy chồng của Nồng Nàn Phố… thời gian này đột nhiên đi vắng, chưa “tái xuất”. Văn học mạng, sau kỳ cao trào với nhiều ồn ào thì lúc này đang đi vào thoái trào, trầm lắng.

Một ít ồn ào nếu có trong không gian văn trẻ hiện nay là thuộc về dòng văn học của các tác giả còn rất trẻ như Anh Khang, Hamlet Trương, Phan Ý Yên… với nhiều ấn phẩm có số lượng phát hành từ vài chục ngàn đến hàng trăm ngàn bản. Người thì cho đây là “văn học thị trường”, “văn học thời trang” chỉ thỏa mãn nhu cầu giải trí nhất thời, chỉ là sản phẩm “cận văn học”, người thì bảo những ấn phẩm ấy phải có cái gì, phải như thế nào hơn thế thì mới được giới trẻ đón nhận như thế, chứ có phải cứ muốn là được đâu…

Như vậy, nhìn một cách tổng quan, có thể nói, hiếm khi văn trẻ lại chuyển động trong một mùa có vẻ bình lặng như mùa đang diễn ra này.

“Lặng lẽ viết là cách thể hiện ồn ào nhất”

Phát biểu này của nhà văn trẻ Văn Thành Lê xem ra không chỉ đúng với riêng trường hợp của anh mà còn đúng với cả một thế hệ văn chương mới, thế hệ  8x, 9x - những cây bút được định danh là “trẻ”, xét về độ tuổi.

Về văn xuôi, đó là Nguyễn Thị Kim Hòa (Ninh Thuận) - quán quân cuộc thi truyện ngắn tạp chí Văn nghệ quân đội2013-2014, giải nhất cuộc vận động sáng tác văn học thiếu nhi 2013-2015 thuộc Dự án Hỗ trợ văn học thiếu nhi Việt Nam - Đan Mạch do Nxb Kim Đồng phối hợp với Hội Nhà văn Đan Mạch tổ chức, đã xuất bản 6 đầu sách, mà gần đây đáng chú ý là tập truyện ngắn Đỉnh khói; là Nhật Phi (Hà Nội) - quán quân cuộc thi Văn học tuổi 20 lần V (2014) với truyện dài Người ngủ thuê. Ngoài ra là Đinh Phương, Dương Giao Linh (Quảng Ninh), Lê Minh Nhựt (Cà Mau), Cao Nguyệt Nguyên, Linh Lê, Lý A Kiều, Nguyễn Văn Toan, Nguyệt Chu, Hương Thị, Chu Thùy Anh, Dương Hằng, Nguyễn Văn Học (Hà Nội), An Khang, Hamlet Trương, Phan Ý Yên, Hồng Sakura, Tiểu Quyên, Văn Thành Lê, Vũ Văn Song Toàn, Lưu Quang Minh (Tp. Hồ Chí Minh), Nhụy Nguyên, Lê Minh Phong, Lê Vũ Trường Giang, Meggie Phạm (Huế), Trác Diễm (Quảng Bình), Chu Thị Minh Huệ (Hà Giang), Kiều Duy Khánh (Sơn La), Chu Thanh Hương, Nguyễn Luân (Lạng Sơn), Vũ Thị Huyền Trang (Phú Thọ), Hoàng Công Danh (Quảng Trị), Trần Quỳnh Nga (Hà Tĩnh), Trịnh Sơn (Bà Rịa - Vũng Tàu), Nông Quốc Lập (Cao Bằng)… - những cây bút giàu nội lực, đang dần định hình phong cách, nhiều người trong số này cũng đã được vinh danh tại những cuộc so tài văn chương danh giá, sang trọng.

Có một nghịch lý khá thú vị là, những người viết văn trẻ đang thực hành nghề nghiệp trong thời đại được định danh là thời của fastfood, cái đọc, cái viết theo đó cũng hướng đến tiêu chí nhanh và tiện, nhưng hiện tại, những cây bút truyện ngắn đã thành danh như Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Đình Tú, Nguyễn Ngọc Tư, Phong Điệp, Phan Hồn Nhiên… thì rẽ sang hướng tiểu thuyết, những cây bút truyện ngắn mới nổi lên như Tống Ngọc Hân, Đinh Phương… cũng nhanh chóng bập vào tiểu thuyết, những tác giả rất trẻ như Meggie Phạm, Trác Diễm… thì chọn trình làng những tác phẩm đầu tay cũng là tiểu thuyết. Phải chăng, vì những cái viết ngắn đến lượt lại không đủ thỏa mãn bộ phận người đọc tinh hoa muốn được phiêu lưu dài hơi trong sự đọc, sự nghĩ, sự thưởng ngoạn thẩm mĩ? Hay vì những người viết văn trẻ muốn tìm đến tiểu thuyết để vừa thử sức, vừa bung trỗ, khẳng định sức vóc văn chương của chính mình?

Về lý luận - phê bình, văn đàn đang chứng kiến sự trình hiện ấn tượng của một lực lượng phê bình trẻ đông-và-mạnh (chứ không phải mỏng-và-yếu như một mặc định cửa miệng của những người quan liêu không đọc, không quan sát, chỉ biết hoặc phán bừa, hoặc nói theo người khác). Có thể nói được rằng, văn chương đang đi vào thời của phê bình trẻ, bởi vài năm trở lại đây, giới chuyên môn nói riêng, người yêu văn chương nói chung thích thú trước sức trỗi dậy của ý thức và trình độ phê bình khi những công trình phê bình của các tác giả trẻ liên tục được công bố. Đó là Đoàn Ánh Dương với Không gian văn học đương đại, Đoàn Minh Tâm với Văn học trẻ như tôi hình dungVăn chương nhìn từ Nhà số 4, Nguyễn Thanh Tâm và Ngô Hương Giang với Mai Văn Phấn và hành trình thơ vào cõi khác, Nguyễn Thanh Tâm với Loại hình Thơ mới Việt Nam (1932-1945), Ngô Hương Giang với Chân lý và hư cấu, Nguyễn Mạnh Tiến với Những đỉnh núi du camột lối tìm về cá tính H'mông, Phan Tuấn Anh với Gabriel García Márquez và nỗi cô đơn huyền thoại, Hoàng Cẩm Giang với Tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỉ XXI - cấu trúc và khuynh hướng, Nguyễn Đức Toàn với Văn xuôi Việt Nam đương đại - hiện tượng và bút pháp… Ngoài ra là những tiếng nói phê bình trẻ khác đang dần khẳng định năng lực chuyên môn, uy tín nghề nghiệp như Trần Ngọc Hiếu, Mai Anh Tuấn, Trần Thiện Khanh, Đỗ Thị Hường (Hà Nội), Trần Việt Phương (Hòa Bình), Nguyễn Nhật Huy (Thái Nguyên), Nguyễn Văn Hùng, Nguyễn Văn Thuấn, Thái Phan Vàng Anh (Huế), Nguyễn Văn Huy (Đà Nẵng), Hồ Tấn Nguyên Minh (Phú Yên), Hoàng Phong Tuấn, Hồ Khánh Vân (Tp. Hồ Chí Minh)… Họ là những người được đào tạo bài bản, đa phần đã nhận học vị tiến sĩ văn học.

Về dịch thuật, đó là những gương mặt ấn tượng đủ cơ sở để giới chuyên môn cũng như bạn đọc nói chung tin tưởng vào một “phiên đổi gác” dịch thuật sắp sửa, như Nham Hoa, Minh Thương, Cao Việt Dũng, Thiên Thai, Nguyễn Huy Hoàng, Trần Ngọc Hiếu, Thiên Lương, Lê Nguyên Long, Nguyễn Đào Nguyên, Phạm Phương Chi, Trần Trọng Dương, Trần Quang Đức, Trần Nhật Mỹ, Lê Nguyễn Lê, Hoàng Anh, Đoàn Hương Giang, Hoàng Phương Thúy, Ngô Hà Thu, Lương Việt Dũng (Hà Nội), Nguyễn Vũ Hưng, Hoàng Phong Tuấn, Hoàng Long (Tp. Hồ Chí Minh)…

Về thơ, mặc dù trầm lắng hơn nhưng cũng không khó để điểm danh những cây bút đang làm nên diện mạo của thơ trẻ như Phạm Vân Anh, Lữ Thị Mai, Đoàn Văn Mật, Nguyễn Quang Hưng, Lý Hữu Lương, Đào Quốc Minh, Nguyễn Thị Kim Nhung, Du Nguyên, Lương Đình Khoa, Viễn Hải (Hà Nội), Nguyễn Phong Việt, Trần Võ Thành Văn, Từ Hồng Sơn, Kai Hoàng (Tp. Hồ Chí Minh), Nguyễn Minh Cường (Bắc Ninh), Phạm Văn Vũ (Thái Nguyên), Ngô Thị Thanh Vân, Lê Vi Thủy (Gia Lai), Lương Kim Phương, Trần Ngọc Mỹ (Hải Phòng), Nguyễn Hồng (Nghệ An), Hoàng Chiến Thắng, Phùng Thị Hương Ly (Bắc Kạn), Hoàng Anh Tuấn (Lào Cai), Võ Mạnh Hảo (Long An), Lê Hòa (Lâm Đồng), Nguyễn Đức Phú Thọ, Lê Quang Trạng (An Giang), Ngô Thị Thục Trang (Quảng Nam), Kiều Mai Ly (Ninh Thuận)… Họ đang điềm tĩnh đi giữa lằn ranh của truyền thống và hiện đại. Họ biết lắng lọc để chỉ học hỏi, tiếp thu những yếu tố tích cực nơi những thực hành cách tân thơ nhiều khi ồn ào, thái quá của những người đi trước.

Hãy cùng tin tưởng và hy vọng

Đành rằng không có hội nghị Những người viết văn trẻ thì những cây bút trẻ vẫn cứ viết theo đam mê, bằng nội lực của riêng mình. Tuy nhiên, không thể phủ nhận vai trò, khả năng “tạo cú hích”, “tiếp lửa” đối với những người viết văn trẻ của 8 kì hội nghị đã lần lượt diễn ra. Không nên đặt quá nhiều kì vọng vào những “thể loại” hội nghị hội thảo, nhưng chắc hẳn hội nghị Những người viết văn trẻ toàn quốc lần thứ IX sẽ là không gian tinh thần rộng mở cho những người viết văn trẻ cả nước quy tụ, gặp gỡ, giao lưu, là dịp để điểm danh, biểu dương lực lượng, xốc lại đội ngũ, là cơ hội để cùng nhìn lại và nhìn về phía trước. Mong rằng tại đây, các cây bút trẻ mạnh dạn cất lên tiếng nói của họ, khát vọng của họ về văn chương, cuộc sống và con người.

Không chiến thuật, chiêu trò gây “sốc”, từ chối những chủ ý gây tạo ồn ào bên ngoài trang viết, những người viết văn trẻ đang lặng lẽ cần mẫn gieo cấy trên cánh đồng chữ nghĩa. Với sự lựa chọn tâm thế văn chương này, văn trẻ đang đi những bước điềm tĩnh nhưng chắc chắn, không vấp váp, sa ngã, không chệch đường, lạc đường. Đây là cơ sở để chúng ta tin tưởng và hy vọng vào một mùa văn chương mới.

Hoàng Đăng Khoa - Vanvn.net

Các cây bút trẻ đua nhau tỏa sáng

Các cây bút trẻ đua nhau tỏa sáng

Các cây bút trẻ trong vòng 5 năm trở lại đây đã nhập cuộc và làm cho đời sống văn học tươi mới, tràn đầy sức sống… khiến độc giả có quyền hi vọng cho văn học Việt Nam.

Xuất hiện thế hệ cầm bút mới

Nếu như 5 năm về trước, thế hệ 9x viết sách, bước vào làng văn còn là “của hiếm”, và đại biểu tham dự Hội nghị viết văn trẻ toàn quốc lần thứ VIII trẻ nhất tại thời điểm đó mới 17 tuổi, còn ngồi trên ghế nhà trường đã ít nhiều gây được sự chú ý của những người quan tâm đến đời sống văn học nước nhà.

Thế nhưng, trong vòng 5 năm trở lại đây, văn học nước nhà còn chứng kiến sự xuất hiện một thế hệ cầm bút mới - thế hệ Y2K hay thế hệ 10X - được sinh ra từ năm 2000 trở lại đây.

Đầu tiên, phải kể đến “thần đồng” Đỗ Nhật Nam. Mặc dù Đỗ Nhật Nam “nổi tiếng” về khả năng tiếng Anh, nhưng em cũng góp phần không nhỏ cho việc viết và dịch sách. Khi mới 7 tuổi, Đỗ Nhật Nam đã trở thành dịch giả nhỏ tuổi nhất Việt Nam, 11 tuổi là người viết truyện nhỏ tuổi nhất được xuất bản. Cho đến nay, Đỗ Nhật Nam có trên 10 đầu sách viết và dịch thuật đã được xuất bản. Có thể kể đến các cuốn sách của Đỗ Nhật Nam: Những con chữ biết hát, Đường xa con hát, Bố mẹ tớ đã cưa đổ tớ, Hát cùng những vì sao, Học thật là vui…

Năm 14 tuổi, Nhật Nam là du học sinh tại Mỹ và tổng biên tập tờ báo tuổi teen của Đông Nam Á - Creative Melange.

Tiếp đến phải kể đến trường hợp thần đồng tiểu thuyết Nguyễn Bình, 10 tuổi đã viết sách viễn tưởng Cuộc chiến với hành tinh Phantom. Trong vòng 8 tháng, khi Nguyễn Bình bước sang 11 tuổi đã hoàn thành 3 tập tiểu thuyết “Cuộc chiến với hành tinh Fantom” dày hơn 1.000 trang.

“Cuộc chiến với hành tinh Fantom” là câu chuyện giả tưởng mang hơi hướng dự báo một cuộc chiến hành tinh ở Mỹ vào những năm 2015. Sự kiện ra mắt sách của Nguyễn Bình đã được Nhà xuất trẻ - đơn vị phát hành cuốn sách và Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức khá long trọng.


Các cây bút trẻ trong Hội nghị Viết văn trẻ toàn quốc lần thứ VII (ảnh TL)

Thế hệ 9x dần trưởng thành

Các cây bút 9x trong 5 năm qua đã dần trưởng thành và khẳng định tên tuổi của mình. Tác giả Cao Nguyệt Nguyên (Hà Nội) năm 2015 đã cho ra mắt tập truyện ngắn Trăng màu hổ phách, năm 2016 lại tiếp tục mang đến cho độc giả bộ truyện tranh thiếu nhi Chuột Chi Hô lên thành phố. Không chỉ dừng lại ở đó, tác giả Cao Nguyệt Nguyên còn là tác giả trẻ nhất đoạt giải thưởng truyện ngắn Văn nghệ quân đội gần đây.

Tác giả sinh năm 1991 ở phía Nam và có tác phẩm từng được giải ở cuộc thi văn học tuổi 20 lần thứ V với truyện dài thuộc thể loại kỳ ảo “Urem người đang mơ” là Phạm Bá Diệp.

Cùng năm sinh và cùng có tác phẩm dự thi trong cuộc thi Văn học tuổi 20 lần thứ V với Phạm Bá Diệp là Nhật Phi. Cây bút Hà Nội đã đoạt giải nhất tại cuộc thi văn học tuổi 20 với tác phẩm Người ngủ thuê. Sau cuộc thi và cuốn sách đầu tay, Nhật Phi đã xuất bản cuốn sách tiếp theo là “Nhật ký một người cô đơn”.

Cây bút 9x tiếp theo có thể kể đến là Trương Công Tưởng ở Bình Định. Dù chưa có tác phẩm in thành sách riêng nhưng tác giả 9x này đã và đang vào “tầm ngắn” của nhiều báo và tạp chí bởi sự ấn tượng về một giọng thơ lạ và đầy nội lực.

Một cây bút trẻ 9x khác ở An Giang là Lê Quang Trạng. Hiện cây bút này là hội viên trẻ nhất của Hội Liên hiệp Văn học-Nghệ thuật tỉnh. Lê Quang Trạng xuất hiện trong làng văn học trẻ ĐBSCL như một nhân tố mới bởi cách thể hiện sáng tạo, mới lạ. Cho đến nay, tác giả 9x An Giang này đã ra mắt độc giả tập truyện ngắn “Dòng sông không trôi”.

Từ Đắk Lắk còn có cây bút 9x Nguyễn Võ Hương Nam từng đoạt giải nhất cuộc động sáng tác văn học thiếu nhi Việt Nam - Đan Mạch do NXB Kim Đồng tổ chức.

Thế hệ 8x viết đều tay

Nếu như 5 năm về trước, lực lượng các cây bút trẻ thuộc thế hệ 7x áp đảo và gặt hái được nhiều thành công thì 5 năm trở lại đây các cây bút 8x đã chứng minh được sức sáng tạo dồi dào qua hàng loạt tác phẩm ở cả 4 lĩnh vực văn học.

So với dàn văn học trẻ hiện nay, thì 8x là thế hệ viết “đều tay” hơn cả cả về số lượng và chất lượng. Đây cũng là thế hệ có nhiều cây bút được tham dự Hội nghị viết văn trẻ toàn quốc lần thứ VIII cách đây 5 năm. Có thể kể đến tên các cây bút 8x đầy sung sức và hứa hẹn nhiều tác phẩm văn học chất lượng như: Vũ Thị Huyền Trang, Nguyễn Quỳnh Trang, Đoàn Minh Tâm, Đào Quốc Minh, Đinh Phương, Mai Anh Tuấn, Đoàn Ánh Dương, Thanh Tâm, Linh Lê, Phan Tuấn Anh, Hoàng Công Danh, Lê Vũ Trường Giang, Văn Thành Lê, Trịnh Sơn, Hồ Huy Sơn, Du Nguyên, Chu Thanh Hương, Lục Mạnh Cường, Hoàng Anh Tuấn…

Ở nhiều cuộc thi văn học các cây bút 8x cũng dành ưu thế chiếm giải và được đánh giá chững chạc trong cách viết, trong đề tài…

Nếu như ở các cây bút nổi bật của thế hệ 10x Đỗ Nhật Nam có ưu thế tiếng Anh để trở thành dịch giả nhỏ tuổi nhất thì cũng vẫn chỉ là trường hợp đơn lẻ. Sang đến thế hệ 9x thì phần lớn các cây bút được chú ý ở thể loại thơ và văn xuôi hơn cả. Nhưng riêng thế hệ 8x, đến thời điểm này thì đã có không ít tác giả khẳng định được tên tuổi của mình ở các lĩnh vực văn học như: Văn xuôi, thơ, lý luận phê bình và dịch thuật.

Tuy nhiên, vẫn phải sòng phẳng nhìn nhận một điều rằng, dù các cây bút trẻ trong vòng 5 năm qua đã rất nỗ lực, đã có nhiều ghi nhận, đã được độc giả chú ý… nhưng các cây bút trẻ cũng không nên tự mãn nhấm nháp những gì đã đạt được từ ánh hào quang của quá khứ. Bởi hình như trong cuộc thi tiếu thuyết lần thứ IV của Hội Nhà văn Việt Nam chưa hề thấy xuất hiện tác giả trẻ 8x nào đoạt giải. Phải chăng do cuộc thi này quá khắt khe hoặc 8x vẫn chưa đủ độ chín để đặt chân vào tiểu thuyết so tài với các nhà văn thế hệ trước?.

Hiền Nguyễn - Tổ Quốc

​Nguyễn Đình Tú: "Viết cho thiếu nhi là một thách thức"

​Nguyễn Đình Tú:

Vốn được độc giả yêu thích ở lĩnh vực tiểu thuyết hình sự, nhà văn Nguyễn Đình Tú dấn thân vào con đường chinh phục bạn đọc nhí.

Nhà văn Nguyễn Đình Tú - Ảnh: THÀNH DUY

Nguyễn Đình Tú là một cây bút ăn khách hiện nay. Anh có tám tiểu thuyết đã xuất bản, cùng ba tập truyện ngắn. Một số tác phẩm của Nguyễn Đình Tú được chuyển thể thành phim, trong đó nổi bật nhất là Phiên bản (chuyển thể phim Hương Ga).

Nhắc tới Nguyễn Đình Tú là nhắc tới những câu chuyện dữ dội, khốc liệt, gai góc của cuộc sống với những vụ án ly kỳ, câu chuyện thời hậu chiến, những shock và sex…

Đang thỏa sức vẫy vùng trong cuộc chinh phục văn đàn với đối tượng độc giả lớn tuổi, Nguyễn Đình Tú bỗng ngoặt sang một hướng khác: viết cho thiếu nhi.

Bắt đầu viết cho độc giả nhỏ từ năm 2014, với tập truyện ngắn Ba nàng lính ngự lâm, sang 2015 Nguyễn Đình Tú có một quãng chuyển với tập truyện dành cho tuổi mới lớn: Thế gian màu gì. Tiểu thuyết Chú bé đeo ba lô màu đỏ vừa ra mắt hè này được bạn đọc nhỏ đón nhận.

Chú bé đeo ba lô màu đỏ là câu chuyện về Hưng - cậu bé mười tuổi, từ nhỏ đã sống cùng bố mà chưa biết mặt mẹ. Khi có biến cố xảy ra, cậu bước vào hành trình tìm kiếm mẹ. Hành trang mang theo là chiếc ba lô màu đỏ, cậu được đặt biệt danh là “Chú bé đeo ba lô màu đỏ”.

Lên đường tìm mẹ, chú bé 10 tuổi Hưng không biết rằng phía trước cậu là một hành trình đầy bão tố. Cậu đi qua nhiều vùng đất, gặp bao người tốt kẻ xấu. Nhưng những biến cố không làm cậu buồn nản, mà giúp cậu trưởng thành hơn.

Các cuốn sách viết cho thiếu nhi của Nguyễn Đình Tú - Ảnh: NHO QUÂN

Nguyễn Đình Tú cho biết anh viết cho thiếu nhi từ một thách thức. Nhiều người cho rằng Nguyễn Đình Tú không thể viết cho độc giả nhỏ, không thể tưởng tượng được anh sẽ viết cho bạn đọc nhỏ tuổi. Chính điều đó đã kích thích nhà văn, bởi theo anh sáng tạo là một cuộc phiêu lưu.

Lý do để anh cầm bút viết còn xuất phát từ chính nhu cầu của đối tượng độc giả nhỏ. Nguyễn Đình Tú kể khi đưa con gái đi mua sách, anh cũng loay hoay tìm sách văn học trong nước cho con.

“Thiếu nhi là lứa độc giả đông đảo, đáng yêu, đáng phục vụ, nên mình thấy cần phải viết cho các em” - anh nói.

Động lực là vậy, nhưng khi bắt tay vào viết cho thiếu nhi, nhà văn gặp nhiều bỡ ngỡ. Trước đây, khi viết cho người lớn, Nguyễn Đình Tú thường đi tìm những phức tạp của cuộc sống để mổ xẻ, lý giải nó.

Câu chuyện, nhân vật, nhân sinh quan trong các tiểu thuyết của anh đều phức tạp, đa chiều. Cho tới khi viết cho bạn đọc nhỏ, nhà văn phải tìm cách đơn giản hóa câu chuyện.

Cho rằng viết lách là một hành trình, Nguyễn Đình Tú bảo sáng tác cho người lớn và sáng tác cho thiếu nhi trái nhau về lối đi.

“Tôi đang đi một lối đã quen, giờ đi lối này thì bỡ ngỡ, chưa thạo tay. Nhưng tôi xác định lối đi này chinh phục cánh rừng này, lối đi kia chinh phục dòng sông kia. Cái quan trọng là mình chinh phục cái gì thì chấp nhận lối đi đó, dù mịt mùng, chông gai, quen thuộc hay xa lạ”.

Để chinh phục bạn đọc nhỏ, Nguyễn Đình Tú dùng những phương thức khác nhau. Ở Ba nàng lính ngự lâm, anh đưa vào một liều lượng hài hước nhất định.

Nhà văn chia sẻ: “Viết sao cho tếu táo, vui vẻ không hề dễ. Nhưng hiện thực cứu mình. Từ câu chuyện mà con gái kể, tôi giữ lại hồn cốt vui vẻ đó rồi đưa vào trang sách”.

Đến tiểu thuyết Chú bé đeo ba lô màu đỏ, tác giả quay lại thế mạnh của mình, là viết về nỗi buồn. Nhà văn muốn viết một tiểu thuyết thiếu nhi mang hơi hướng cổ điển, như những Không gia đình, Hoàng tử bé, Trên sa mạc và trong rừng thẳm, Đất rừng phương Nam…

“Khi viết, tôi hướng tác phảm tới sự ám ảnh, tràn ngập lòng nhân ái và phảng phất buồn. Chỉ một chút buồn thôi, cái buồn đủ để lên men, giúp các em đọc xong có thể yêu hơn gia đình, bạn bè, cuộc sống này hơn” -Nguyễn Đình Tú nói.

Bạn đọc nhỏ xếp hàng xin chữ ký vào sách của Nguyễn Đình Tú tại Hà Nội - Ảnh: THÀNH DUY

Không chỉ được bạn đọc nhỏ đón nhận, tiểu thuyết viết cho thiếu nhi của Nguyễn Đình Tú cũng thu về những đánh giá tích cực. Tiến sĩ Ngữ văn Phan Tuấn Anh nhận xét:

“Tiểu thuyết này đủ sức kéo phăng một bạn đọc nhỏ tuổi vào trong thế giới chữ nghĩa của nó. Bởi nhịp độ, tiết tấu nhanh, cốt truyện liên hoàn nhưng đa dạng và gắn với chất phiêu lưu (từ Bắc vào Nam của Hưng), pha chút lãng mạn (các câu chuyện tình yêu) và cả kinh dị, hành động (vụ bắt con trăn khổng lồ, bắn mũi tên vào con chó và tên chủ quán karaoke ôm có bộ râu quai nón”.

Tiến sĩ Giáo dục học Thụy Anh - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đọc sách Cùng con - chia sẻ cảm nhận:

“Chiếc ba lô màu đỏ là biểu tượng của cái thiện, cái trong sáng được lọc ra bằng những kỷ vật, ký ức, kỷ niệm - những gì đẹp nhất con người ta có thể có được, và cũng là thứ khiến cậu bé Hưng trở nên khác biệt, là sự ấm áp vững chãi để cậu dựa lưng vào, vượt qua mọi thử thách trên chặng đường lưu lạc ấu thơ”.

Nho Quân - TTO

Văn học trẻ đang bị “già hóa”?

Văn học trẻ đang bị “già hóa”?

Các nhà văn tham dự Hội nghị viết văn trẻ, ngoài thành tích văn học, còn được quy ước là có tuổi đời không quá 35. Tuy nhiên, dường như giới hạn tuổi này đang bị “giãn”.

Nâng tuổi đại biểu tham dự Hội nghị viết văn trẻ

Định nghĩa “văn học trẻ” dường như đến nay vẫn chưa tìm được tiếng nói thống nhất. Nếu căn cứ vào giọng văn thì có trường hợp người còn trẻ tuổi nhưng giọng văn “cũ kỹ”, (khác và không giống kiểu trưởng thành, già dặn) chẳng khác mấy chục năm trước, người thì tuổi đã không còn được gọi là trẻ nhưng văn chương lại chịu khó tìm tòi, đổi mới mà nếu độc giả đọc tác phẩm không nhìn tên thì có lẽ không nghĩ đây là nhà văn “già”.


Một số gương mặt nhà văn trẻ chụp ảnh kỷ niệm (ảnh Fb)

Nếu căn cứ vào tuổi nghề thì có trường hợp người đã già nhưng mới cầm bút, trong khi có người tuổi còn trẻ nhưng đã có thâm niên cầm bút nhiều năm.

Thôi thì cứ thống nhất tên gọi “nhà văn trẻ” một cách “chung” nhất, là căn cứ vào “tuổi đời” như cách lựa chọn lâu nay của các Hội Nhà văn từ trung ương đến địa phương.

Theo đó, các nhà văn trẻ được lựa chọn trở thành đại biểu tham dự Hội nghị Viết văn trẻ toàn quốc, ngoài thành tích văn học, còn được quy ước là có tuổi đời không quá 35. Tuy nhiên, dường như giới hạn tuổi này đang bị “giãn” ra.

Trên FB “Ban Nhà văn Trẻ và những người Bạn” - FB của Ban Nhà văn trẻ, Hội Nhà văn Việt Nam có đưa ra tiêu chí để lựa chọn đại biểu chuẩn bị cho Hội nghị Viết văn trẻ toàn quốc lần thứ IX là:  “Tác giả sinh từ năm 1980 trở lại đây, có thành tích văn học nổi bật, đại diện cho các vùng miền trong toàn quốc”.

Điều này có nghĩa là, thay vì độ tuổi “không quá 35 tuổi tính đến năm diễn ra Hội nghị Viết văn trẻ toàn quốc” thì các đại biểu đủ điều kiện tham dự Hội nghị Viết văn trẻ toàn quốc lần thứ IX là 36 tuổi - nhiều hơn 1 tuổi so với các kỳ Hội nghị Viết văn trẻ trước kia.

Trước đó, tại Hội nghị những người Viết văn trẻ Hà Nội năm 2015 cũng đưa ra tiêu chí “độ tuổi” không giống với Hội Nhà văn Việt Nam.

Tiêu chí “tuổi” dành cho các đại biểu viết văn trẻ của Hà Nội là có độ tuổi không quá 40. Đặt câu hỏi cho một thành viên của Ban nhà văn Trẻ Hà Nội để hỏi lý do thì thành viên này cho rằng nếu lấy tuổi không quá 35 như Hội Nhà văn Việt Nam thì ở Hà Nội vẫn có nhưng ít, và cũng ít có thành tựu nên Hội đã quyết định đưa ra tiêu chí không quá tuổi 40.

Văn trẻ “già hóa” nói lên điều gì

Định kỳ sau mỗi 5 năm Hội Nhà văn Việt Nam mới tổ chức một Hội nghị Viết văn trẻ. Còn Hội Nhà văn Hà Nội thì tận sau hơn 20 năm mới tổ chức được Hội nghị Viết văn trẻ thủ đô lần thứ 2. Vậy tại sao số đại biểu tham dự Hội nghị viết văn trẻ phải “nâng tuổi lên”. Xin tạm đưa ra một vài lý giải theo quan điểm cá nhân sau.

Để có “đội hình đẹp”. Bởi nếu áp dụng đúng độ tuổi như ở Hội nghị trước thì số lượng đại biểu đủ tiêu chuẩn để tham dự Hội nghị Viết văn trẻ kém hơn kỳ trước nên phải nâng tuổi, nới rộng tiêu chuẩn.

Thứ đến có thể là do các tác giả trẻ đã kém mặn mà viết văn. Văn học cũng cùng xu thế với môn Ngữ văn học trong trường phổ thông đang “giảm nhiệt”. Một phần nữa là sự định hướng của gia đình, nghề nghiệp với quan niệm khó xin việc ở các ngành xã hội, còn văn chương thì “rẻ như bèo”. Vì thế, nếu các cây bút trẻ có năng khiếu văn chương không hoặc chưa được phát hiện, bồi dưỡng, phát huy năng lực… thậm chí, những người có năng lực văn chương còn phải trải qua “thử thách”, trong đó có thử thách thời gian.

Thành tích văn học trẻ được ghi nhận đã thay đổi. Nếu như trước đây các tác giả chỉ cần có tác phẩm được đăng trên báo chí, tạo được sự chú ý là có thể được mời tham dự Hội nghị Viết văn trẻ, thì nay điều kiện này chưa thể đủ. Tác giả ngoài việc xuất hiện trên báo chí, tạo được dư luận còn phải in sách, có giải thưởng và được nhìn nhận có triển vọng để đi đường dài văn chương…

Xu thế “già hóa” theo Hội Nhà văn Việt Nam. Được biết, trong tổng số hội viên Hội nhà văn, số người ở độ tuổi từ 40 trở lên - tức là đã không còn tuổi để được coi là “nhà văn trẻ” chiếm khoảng hơn 90%. Nếu ở các dịp hội thảo, đại hội hay hội nghị của Hội Nhà văn Việt Nam thì chỉ cần bằng mắt thường cũng dễ dàng nhận ra sự già hóa này. Và nằm trong xu thế “già hóa” này không loại trừ cả các nhà văn trẻ?

Hiền Nguyễn - Văn học quê nhà

Nhận diện phê bình văn học trẻ

Nhận diện phê bình văn học trẻ
Nhiều người đã từng ví sáng tác và phê bình văn học như đôi chân của một cơ thể con người, cần phải được cân bằng.

Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch HNV và các nhà văn trẻ

Chỉ cần một chân ngắn, teo tóp dù chỉ vài mi li mét, và một chân dài, bình thường đã khiến sự chuyển động của cơ thể trở nên ngượng ngùng và khó khăn hơn, giống như đôi chân của một người thọt bẩm sinh, tại số trời chứ nhất quyết không phải tại anh ta và anh ấy không hề có lỗi gì. Có chăng đấy là tại lỗi của cuộc đời đầy nhố nhăng này. Mà đã thọt chắc chắn là đi lại không vững chút nào, lúc quăng bên trái, lúc quật bên phải, như diễn viên xiếc hài ấy. Tôi hình dung ra sáng tác trẻ và phê bình trẻ hôm nay cũng giống như hai chân của một người thọt vậy.

*

1. Câu chuyện phê bình văn học trẻ tuy không phải là vấn đề mới mẻ gì, nhưng lúc nào cũng gây nhức buốt đối với những ai quan tâm đến văn chương nước nhà hôm nay và cả trong tương lai nữa, khi mà sáng tác trẻ thì ồ ạt tung ra thị trường một khối lượng khổng lồ tác phẩm đủ loại, còn phê bình trẻ cứ ngày một teo tóp dần đi.

Trước hết là bắt nguồn từ khâu đào tạo (in put). Không thể nói ai thích cũng có thể nhảy vào viết phê bình văn học được, đặc biệt với giới trẻ điều này lại càng khó hơn. Bởi lẽ, ngoài năng khiếu, lòng đam mê, phê bình văn học là một bộ môn chuyên ngành khoa học, cần được đào tạo một cách bài bản, như bất cứ một chuyên ngành nào của khoa nghiên cứu lịch sử- lý luận- phê bình văn học (gọi là khoa Văn học). Thế nhưng, khoa Văn học trước đây trong một thời gian dài do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan không cho phép, ở tất cả các trường Đại học và Cao đẳng nước ta không có chuyên ngành đào tạo riêng cho những người làm phê bình văn học đương đại, mà chỉ có bộ môn văn học hiện đại như là một giai đoạn, thời kỳ của chuyên ngành lịch sử văn học. Cái gọi là văn học hiện đại ở nước ta nó tù mù và lạ lẫm đến mức nực cười. Người ta chỉ coi văn học hiện đại là một đoạn, một mẩu của lịch sử văn học, không phải của lý luận văn học, chứ chưa nói gì đến phê bình văn học.

Theo đó, tiến trình văn học sử Việt Nam hiện đại được dạy trong hầu hết các trường trong những năm gần đây là giai đoạn đổi mới, mốc cuối dừng lại ở 1991- 1992, với các tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, Bến không chồng của Dương Hướng, Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc Trường,... còn từ 1993 đến nay không biết là vô tình hay cố ý nó đã bị các nhà biên soạn chương trình đuổi ra khỏi giai đoạn văn học hiện đại. Ai muốn biết thì tự đi tìm mà đọc hoặc không biết thì lên mà hỏi ông... giời, còn thầy cô chỉ dạy đến thế thôi. Vậy là các nhà phê bình trẻ tương lai đành botay.com với một lĩnh vực mà thiên địa tù mù quá mức như vậy.

Thứ nữa, đến khâu quảng bá tác phẩm phê bình trẻ, đầu ra (out put). Tôi cam đoan rằng có đến già phân nửa số người quản lý các Tòa báo và Nhà xuất bản đều không xuất thân và không phải những nhà phê bình văn học. Thậm chí họ còn không thích và không đọc phê bình văn học. Và đã không thích, không biết, không phải thì chắc chắn là không cần đưa lên mặt báo cho tốn đất. Vậy thì nhà phê bình trẻ lấy đâu ra đất mà quảng bá sản phẩm. Cần thiết phải nói thêm rằng trong khoảng chục năm trở lại đây nhờ có sự xuất hiện của các blog cá nhân, báo điện tử, trang mạng xã hội, nên các nhà phê bình trẻ cũng thêm mà thể hiện.

Mặt khác, hiện có một số báo chuyên ngành văn chương có dành một miếng đất xen kẹt nào đó cho phê bình văn học, nhưng cũng chỉ chiếm khoảng 1/8- 1/16 hoặc 1/32, có khi là 1/50 diện tích mặt báo, tức là không quá từ 1/3- 2 trang cho phê bình văn học.

Ấy là chưa kể đến thù lao, nhuận bút cho một bài phê bình cả trang cũng khó mà vượt được cái ngưỡng vài trăm ngàn đồng. Vì phần lớn các báo hiện nay vẫn trả nhuận bút theo thời lượng bài viết, thứ hạng và thương hiệu tác giả, chứ ít khi trả theo chất lượng tác phẩm. Còn đối với nhà xuất bản, tưởng tiểu thuyết hay truyện ngắn, tôi in ngay cho ông ngay, miễn bàn, chứ phê bình ư, tôi cấp cho ông giấy phép, rồi ông tự in và tự lo phát hành. Đấy là câu trả lời của một người bạn thân của tôi ở một nhà xuất bản nọ. Nghe sao mà chua chát đối với những người làm phê bình văn học đến thế cơ chứ. Nhưng đấy là một sự thật không thể phủ nhận được.

Cuối cùng vẫn là chuyện cái đầu ra. Tâm lý của số đông người Việt Nam ta từ xưa đến giờ thích đàm tiếu, chửi góp, đánh hôi chứ không thích bàn luận điều gì thật sự nghiêm túc cho ra đầu ra đũa, đi đến tận cùng để tìm căn nguyên, gốc rễ sự việc, hiện tượng, vấn đề xem nó ra sao. Các chuyện phiếm tếu táo, nói tục, chửi xằng, viết bậy, chọc ngoáy gây sự tò mò, hiếu kỳ thì người ta thích đọc, thích nghe, còn những chuyện luận lý nghiêm túc thì phần lớn người đời đều vô cảm.

Điều này khiến các báo, nhà xuất bản cứ nhìn thấy các nhà phê bình văn học và nhất là phê bình văn học trẻ đều chán lên tận cổ, chỉ có lắc đầu. Có không ít vị Tổng biên tập báo và nhà xuất bản ca cẩm rằng, in phê bình nhiều chỉ tổ ế báo, sách giảm tia ra, đói là cái chắc. Cả một xã hội chỉ thích xài món văn chương mì ăn liền hay loại phim sitcom kiểu Thư giãn cuối tuần, thì phê bình văn học lấy đâu đất mà sống. Vì, oái oăm thay phê bình hay phê bình trẻ đích thực lại không phải là thứ hàng hóa đó, thì nó ngày càng méo mó, teo tóp đi, cũng không lấy gì làm khó hiểu.

2. Thời gian gần đây trong không ít các hội nghị của hội chuyên ngành và cơ quan quản lý thường tỏ ra không mấy lạc quan về công tác phê bình từ đội ngũ, đến công trình, tác phẩm; từ định hướng đến việc quan tâm đầu tư đào tạo bồi dưỡng thế hệ những người làm công tác phê bình văn học trẻ.

Tôi cho rằng mặt trận phê bình từ trước đến giờ được sinh ra giống như sân bóng đá ở một làng quê nào đấy. Cả năm chỉ thi đấu một vài trận vào dịp lễ tết hay hội hè gì đó, còn lại chỉ để cho trẻ nít trong làng chăn thả trâu bò, vịt gà, đánh đáo, đánh cù, chơi quay, chơi khăng hay làm gì cũng được, miễn sao không đào đất sân bóng của làng đem về lấp ao nhà mình là được. Còn các nhà phê bình trẻ tôi hình dung giống như những cầu thủ mới chơi bong. Người nhiều, cả năm được đá vài trận, người ít một hai trận, thậm chí có người chưa được ra sân lần nào, vì mỗi năm ở cái sân bóng làng này chỉ có thể tổ chức thi đấu được một vài trận. Có người tuổi đã ngoại tam, tứ tuần rồi mà vẫn mãi ngồi trên ghế dự bị. Cũng không sao, miễn là có tên trong danh sách cầu thủ được thi đấu là oai lắm rồi (!). Như vậy thử hỏi có đáng buồn hay không?

Ai cũng biết, lý luận và phê bình văn học là hai chuyên ngành tuy rất gần nhau nhưng không phải là một, vì có những điểm khác nhau, nhất là khâu tác chiến tại những điểm nóng của đời sống văn chương. Vì thiếu vắng phê bình nói chung và  phê bình trẻ nói riêng nên việc bám sát đời sống văn chương nhiều khi phó mặc cho công chúng. Ai muốn đọc cái gì, hiểu thế nào và viết ra làm sao cũng mặc kệ.

Ở ta, trong vài chục năm trở lại đây tồn tại một sự thật rất khó hiểu, thậm chí là rất khôi hài, bởi những cuốn sách có rất ít chất văn chương, thậm chí có cuốn mà bị cơ quan chức năng cấm không cho lưu hành, hoặc khuyên không nên bàn đến nhiều thì công chúng lại đổ xô đi tìm đọc. Chẳng hạn các cuốn Sợi xích(1) của Lê Kiều Như, Thể xác lưu lạc(2) của Tiến Đạt, Thời của thánh thần(3) của Hoàng Minh Tường, Sát thủ đầu mưng mủ(4) của Thành Phong,... đặc biệt là các cuốn hồi ký, tự truyện cá nhân của những người nổi tiếng như Lê Vân- Sống và yêu (5) của NSƯT Lê Vân, Tìm lại cái tôi đã mất của Nguyễn Khải, Ba người khác (6) của Tô Hoài

Vô hình cái sự đổ xô đi tìm đọc ấy của công chúng đã nói lên hai vấn đề. Thứ nhất là để thỏa chí tò mò xem trong cuốn sách ấy tác giả viết gì, viết như thế nào mà các nhà chức trách lại cấm. Thứ hai là tạo áp lực làm đối trọng trong đời sống sinh hoạt văn chương chính thống trong thời mở cửa hội nhập, như là một nhu cầu tự thân muốn văn chương nước nhà thời nay phải đổi mới, chứ không thể xài mãi món ta thắng địch thua được. Cũng vì thế nhiều cuốn sách loại này đắt như tôm tươi. Vô hình chung sự cấm kỵ đã tạo cơ hội cho các tay in lậu sách tha hồ mà nối bản, kiếm lời, còn công chúng chẳng biết tin vào đâu.

Thế nhưng, các nhà phê bình chuyên nghiệp cả trẻ lẫn già đành phải chịu bó tay, đứng ngoài cuộc mà nghe công chúng bàn tán và xem các tay đầu nậu sách hót bạc mà thèm nhỏ rãi, chỉ vì nhà chức trách đã khuyến cáo là không được bàn nhiều về những cuốn sách ấy. Nếu có viết thì cũng chẳng có báo nào dám in, đành chịu. Còn một số cây viết chạy sô và các nhà phê bình nghiệp dư tay chiêu tha hồ tung hô lên đến tận mây xanh. Thử hỏi như vậy công chúng biết nghe và tin theo ai: cơ quan quản lý, nhà phê bình chuyên nghiệp hay các cây viết chạy sô? Lại một lần nữa các nhà phê bình trẻ bị bật xới ra khỏi cuộc chơi.

Đến lượt mình, các nhà phê bình trẻ vừa phải bươn chải để sinh nhai, vừa viết phê bình. Đã vậy mà họ vẫn cứ bị các nhà phê bình gạo cội gọi là trẻ nít, trứng khôn hơn vịt. Thử hỏi, ở đời này có ai không có thời đã từng là trẻ nít. Không có phê bình trẻ lấy đâu phê bình choai choai và phê bình già. Các bô lão phê bình thì chui vào tháp ngà làm sưu tầm, khảo cứu, biên soạn, chạy sô cho các các chương trình, dự án, đề tài, nói chuyện chuyên đề,...vừa an thân, lại nhiều tiền mà không phải ra đường, xuống chợ đối mặt với những cú va quệt ngoài ý muồn.

Trong hai kỳ Hội nghị Lý luận- phê bình trong vòng mười năm trở lại đây của Hội Nhà văn tổ chức tại Tam Đảo, rất ít các gương mặt trẻ tham gia. Người trẻ nhất cũng thuộc hàng U60. Có lẽ Hội có nhã ý để các nhà phê bình trẻ tham gia Hội nghị dành cho những người viết văn trẻ toàn quốc cho dễ hòa đồng chăng? Đấy là một ý tưởng hay. Nhưng cái gì cũng có hai mặt của nó. Nếu các nhà phê bình trẻ cứ tự nhấm nháp những trang viết của những người cùng trang lứa, dù họ viết có thể rất chỉn chu, nhưng chắc gì đã đúng và đã hay. Họ mãi không được đến nghe các cây đa, cây đề, những nhà phê bình gạo cội, từng có nhiều chục năm mài mòn ngòi bút trên các trang phê bình, nói về thực trạng nền phê bình văn học nước ta hiện nay đang đứng ở đâu, những kinh nghiệm hay về viết một bài phê bình,... thì mãi họ vẫn chỉ là những đứa trẻ không chịu lớn. Bởi lẽ, kiến thức sách vở học trong nhà trường, đù đến bậc học thạc sĩ, tiến sĩ, mà không tiếp cận với đời sống văn chương, không được truyền dạy kinh nghiệm thực tế trong quá trình tiếp xúc văn bản tác phẩm từ các bậc tiền bối, thì cũng lắm anh ta cũng chỉ có thể trở thành một nhà lý luận suông, chứ không thể nào có thể thể trở thành một nhà phê bình chuyện nghiệp thực thụ được.

Chính ông Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, khi bàn về công tác Lý luận- Phê bình văn học đã từng nói: “Không dựa vào căn bản văn hóa thì dễ chết yểu, gây ồn ào tức thời. Đặc biệt văn hóa phải gắn với dân tộc và hiện đại. Hiện đại trong văn học là xu hướng phẩm chất tiến bộ vượt qua các giá trị truyền thống nhằm tư duy sáng tạo, vượt ra cái hữu hạn chiếm lĩnh cái vô hạn, vượt qua cái khu biệt để đạt được cái phổ quát. Hiện đại cả hình thức và nội dung, tinh thần nhân văn, dân chủ được đề cao. Đi đến tận cùng dân tộc gặp nhân loại”(7)

3. Nói đến phê bình văn học trẻ, lý ra trước hết người ta phải nói đến chủ thể đang tiến hành công việc ấy, tức là người trẻ viết phê bình văn học bằng hoặc hơn các bậc cha anh ngày trước, vì họ được thừa hưởng đủ mọi thứ mà những thế hệ đi trước không có được. Tuy nhiên, thực tế lại dường như đang cãi lại cái lý ấy. Những người làm phê bình văn học trẻ hiện nay đang trở thành đối tượng để mọi người hướng sự quan tâm chú ý của mình vào đấy.

Trong những năm gần đây, có không ít những cuộc hội nghị, hội thảo về Lý luận- Phê bình văn học trẻ nói riêng và những người viết văn trẻ nó chung, của Hội đồng Lý luận Phê bình Văn học- Nghệ thuật (LLPBVHNT) Trung ương, thuộc Ban Tuyên giáo Trung ương, của Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn các tỉnh thành như: Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Thanh Hóa,... được tổ chức. Tại những hội nghị, hội thảo này vai trò chủ thể của những người làm phê bình văn học trẻ thường bị lu mờ và nhường chỗ cho việc làm đối tượng của các tham luận, ý kiến trao đổi về phê bình văn học trẻ. Tựu trung các ý kiến đều ghi nhận sự dũng cảm của một số cây phê bình trẻ, không quản khó khăn vất vả về mặt chuyên môn, mà còn chịu cả những khó khăn về vật chất, tinh thần nữa, nên không ít người đã tự bỏ cuộc. Vì thế ý kiến cho rằng lực lượng phê bình trẻ hôm nay vừa yếu lại vừa thiếu là điều không lấy gì làm lạ.

Thiếu về lực lượng, đội ngũ đã đành, còn yếu về chuyên môn, nghiệp vụ mới là chuyện đáng quan tâm. Mặc dù các bạn trẻ hôm nay được học hành tử tế, đi nhiều nơi, có nhiều cơ hội để nắm bắt thông tin ở đủ mọi lĩnh vực và trên phạm vi toàn thế giới và không mấy người phải lo bát cơm manh áo để tồn tại. Nhưng có lẽ cái thiếu chính yếu nhất đối với những ngươi làm phê bình văn học trẻ là khả năng tiêu hóa, năng lực thẩm thấu những tri thức sách vở cũng như kinh nghiệm đời sống, những vấn đề về tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm văn chương đặt ra còn rất hạn chế. Có lý do vì thời gian cầm bút viết phê bình chưa lâu, nên kinh nghiệm viết chưa nhiều. Rồi do sự câu thúc của bát cơm manh áo, tất nhiên là ở một mức sống cao hơn ngày xưa rất nhiều, đồng tiền bát gạo ngày một nhiều hơn. Viết một bài phê bình văn học như viết một bài báo thì người ta phải chú tâm vào khâu an toàn để dễ được các bản báo chấp nhận. Điều ấy, khiến cho bài viết bị thương mại hóa thay vì phải chú tâm đến chất lượng và giá trị. Tôi đồ rằng sẽ có rất ít, thậm chí là không có bạn trẻ nào dám nghĩ viết một bài phê bình văn học để mười hoặc hai mươi năm sau mới công bố. Tâm lý nóng vội được in để tên mình được xuất hiện trên ác mặt báo, tạp chí để kheo với đồng nghiệp, lại có tiền nhuận bút hoặc để khao đãi bạn bè hoặc cải thiện cuộc sống gia đình, ai mà chẳng mong. Một tác phẩm phê bình văn học thay vì phải chú tâm đến chất lượng và giá trị công trình thì không ít bạn trẻ lại chú tâm đến danh và lợi. Khi hai thứ ấy không phải lúc nào cũng dễ dàng đạt được, nhiều người chán nản, bỏ cuộc chơi là điều không có gì khó hiểu.

Tôi có quen biết một bạn trẻ viết phê bình văn học. Công việc chính của anh ta là làm biên tập mảng văn học ở một nhà xuất bản. Viết phê bình cũng chỉ ở dạng điểm sách văn chương, chứ không phải phê bình chuyên nghiệp. Sau một thời gian viết phê bình điểm sách, anh ta thấy thu nhập chẳng được là bao. Anh ta nghĩ cách chuyển sang viết thuê hồi ký cho những người có chức, có quyền và tất nhiên là có nhiều tiền. Theo anh ta tiết lộ, mỗi ngày ngoài việc hoàn thành công việc cơ quan giao theo định mức, thời gian còn lại và ngày nghỉ là cày. Mỗi ngày vài chục trang. Một cuốn hồi ký dày khoảng 300- 400 trang in, anh bạn trẻ này cũng chỉ cày khoảng trên dưới một tháng. Sau đấy, cũng từng ấy thời gian chỉnh sửa và đem đi in cũng mất từng ấy thời gian nữa. Cứ tạm tính là khoảng ba tháng. Công viết và in cho một cuốn hồi ký kiểu ấy khoảng trên dưới một trăm triệu. Vậy chi, tính ra mỗi tháng anh ta cũng cày thêm được khoảng hai chục triệu, cộng với lương và thưởng của cơ quan khoảng mười triệu nữa, thì mới đủ tiền thuê nhà và nuôi hai đứa con nhỏ ăn học ở đất Hà thành. Thế hỏi còn đâu thời gian mà quan tâm đến phê bình văn học (!?)

4. Nhưng theo tôi khái niệm phê bình văn học trẻ là hết sức mơ hồ. Chừng nào chúng ta chưa xác định được thế nào là trẻ thì tất cả những đánh giá, nhận định về họ đều thiếu xác tín. Trẻ là tính theo tuổi đời, tuổi nghề, số lượng bài báo, sách, công trình in trong hay ngoài nước, ở trung ương hay địa phương,...?

Chẳng hạn như có những người ở độ tuổi U60 mới bắt tay viết phê bình thì đâu còn trẻ về tuổi đời nữa. Cũng lại có những người rất giỏi phê bình miệng, mà dân gian gọi là nói vo, tức là nói về phê bình văn học trẻ, chứ tuyệt nhiên không hề có bất cứ công trình, tác phẩm phê bình văn học nào. Lại có những người chỉ viết phê bình văn học ở địa phương nơi mình sinh sống, rất ít khi xuất hiện ở các báo, tạp chí trên trung ương. Hoặc có những người trẻ có nhiều công trình tác phẩm Lý luận- phê bình văn học dưới dạng những nghiên cứu chuyên khảo về tác giả, tác phẩm hay thời kỳ văn chương nào đấy, nên không thể công bố dưới dạng một tác phẩm phê bình văn học được,... Điều ấy làm cho việc xác định ai là những nhà phê bình văn học trẻ càng khó khăn hơn.

Tuy nhiên đấy chỉ là một cách nói lý thuyết và sách vở thôi, chứ còn thực tế đời sống của hoạt động phê bình văn học trẻ chủ yếu là tự thân vận động và một chút nhờ vào sự may mắn do các quan hệ thân sơ ngoài văn chương mà có.

Về khía cạnh đội ngũ, không quá khó để chúng ta có thể điểm danh được một số ít các nhà phê bình văn học gọi là trẻ, nhưng phần lớn đều thuộc thế hệ 7X và 8X như: Phạm Duy Nghĩa, Phan Tuấn Anh, Đoàn Minh Tâm, Bùi Thu Hồng, Ngô Hương Giang, Đoàn Ánh Dương, Nguyễn Thanh Tâm, Trần Thiện Khanh, Hỏa Diệu Thúy,... Đấy là những gương mặt tương đối quen thuộc vì xuất hiện nhiều trên các trang báo và tạp chí với tư cách là tác giả của những bài phê bình văn học. Số còn lại, phần lớn các cây viết phê bình trẻ hôm nay phải lo viết báo để kiếm sống, dù đấy có là điểm các tác phẩm văn chương, hoặc phải đảm trách công tác biên tập ở các tòa báo, các nhà xuất bản, các viện nghiên cứu hay bận công việc giảng dạy ở các trường đại học và cao đẳng, khi nào nhàn rỗi và cao hứng viết được một bài phê bình thì bị chê bôi đủ điều nào là chưa đủ kinh nghiệm, nào là sao chê nhiều thế, khen nhiều thế, thôi thì đủ mọi lời ong tiếng ve. Thậm chí có người đã về hưu vài năm rồi, từng cầm bút viết phê bình vài chục năm, có vài ba cuốn sách đã in, được dư luận đánh giá tốt vẫn bị coi là nhà phê bình trẻ chỉ vì ông ta thích nói thẳng, nói thật, có khi gây sốc cho người đọc, nên bị xếp vào hàng các nhà phê bình trẻ, cứ như nói thẳng, nói thật là đặc sảncủa các nhà phê bình trẻ (!?).

Đương nhiên, không loại trừ một số cây bút phê bình văn học trẻ hôm nay thích vọng ngoại. Cái gì của nước ngoài cũng đều là hay, là tốt, còn của ta là dở, là xấu. Thậm chí có người không thèm đọc các tác phẩm văn chương Việt Nam mà chỉ đọc truyện nước ngoài được dịch ra tiếng Việt.

Như vậy, mặt trận phê bình văn học trẻ đang có nguy cơ biến thành hoang mạc là cái chắc. Sự hẫng hụt về mắt thế hệ phê bình văn học là cái đáng báo động  nhất hiện nay đối với nền văn chương nước nhà. Và chắc chắc là còn phải đợi một thời gian dài dài nữa may ra mới thoát khỏi tình trạng cà nhắc, giống như những bước chân của người thọt bẩm sinh vậy.

Mọi người cần nhớ rằng cả nền văn học cổ điển Nga mới sinh ra được một thần đồng phê bình văn học Biêlinxki. Cả một thế kỷ văn học Việt Nam (thế kỷ XX) mới có một thần đồng phê bình văn học Hoài Thanh. Điều ấy nói lên một thực tế là công việc phê bình văn học luôn phải đối mặt với không ít khó khăn, áp lực, nhưng thái độ kỳ thị của người đời đối với nó xem ra ngày càng tăng nặng hơn, đấy mới thực sự là điều đáng sợ. Vì phần lớn công chúng hiện nay đều quay lưng lại với phê bình văn học nói chung và phê bình văn học trẻ nói riêng, khi họ cho rằng đấy là thứ ăn theo, nói leo, sống ký sinh vào sáng tác.

Do vậy, sự thiếu vắng đội ngũ phê bình trẻ trong hàng chục năm nay là điều không thể nào cưỡng lại được. Thực trạng ấy có nguyên nhân từ cả hai phía, nhưng cơ bản là xã hội đã tạo nên áp lực quá lớn khiến giới trẻ, dù là những người đã được học hành cẩn thận, đào tạo bài bản hẳn hoi cũng không mấy ai quan tâm và mặn mà gì với phê bình văn học, vừa ít tiền, vừa lắm va quệt này.

Nhưng sẽ là bất công nếu như chúng ta không nhìn thấy sự đóng góp đáng kể của các nhà phê bình văn học trẻ. Trước hết về mặt thế hệ, những người viết văn, làm thơ trẻ luôn cần có tiếng nói của các nhà phê bình văn học trẻ, vì họ là những người cùng thế hệ rất dễ đồng cảm, chia sẻ với nhau về tâm lý lứa tuổi, nhận thức xã hội, quan niệm sống, quan điểm thẩm mỹ và mặt bằng tri thức. Vậy nên, dù ít hay nhiều, các nhà phê bình văn học trẻ cũng có thể tạo nên mộ cú hích, một tác nhân và động lực đối với các nhà văn trẻ.

Chỉ có điều số người làm công việc phê bình văn học trẻ là quá ít so với những người làm sáng trẻ. Ở Hội nghị viết văn trẻ toàn quốc lần thứ VIII, tổ chức tại Tuyên Quang, trong số 113 đại biểu tham dự thì chỉ có 11 người làm lý luận phê bình, tức là chưa bằng số lẻ của tổng số người tham dự Hội nghị. Điều ấy nói lên một thực tế là làm phê bình văn học trẻ không nào khác tham gia vào một trò chơi mạo hiểm. Chúng ta thử hình dung với hơn một trăm người sáng tác, trong một năm ít nhất, mỗi người in một cuốn sách có thể là thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, vậy chi có 100 tác phẩm mà chỉ có hơn 10 người đọc, bình quân mỗi người đọc 10 tác phẩm/năm thì chỉ có đầu óc của những bậc thiên tài mới làm được. Nếu tôi không nhớ nhầm thì Hội nghị viết văn trẻ toàn quốc phải 5 năm mới tổ chức một lần thì số lượng tác phẩm in ra còn nhiều gấp hiều lần. Đọc xong còn phải viết. Viết xong còn tìm chỗ in, công bố kết quả.

Tất cả những điều nói trên chính là mấu chốt của vấn đề. Chừng nào xã hội và các nhà chức trách chưa thay đổi được cách nhìn, chưa đưa ra được định hướng cụ thể cùng với cơ chế đối xử thỏa đáng cho phát triển phê bình văn học, nhằm khuyến khích những cây bút trẻ đã được đào tạo và có niềm đam mê tham gia vào mặt trận này thì khi ấy tình trạng tụt hậu, hụt hẫng và yếu kém vẫn tiếp tục diễn ra không chỉ đối với phê bình văn học, mà còn làm phương hại đến thị hiếu thẩm mỹ của công chúng, với tư cách là người thụ hưởng và thẩm định cuối cùng tác phẩm văn chương, ảnh hưởng không nhỏ đến cả nền văn chương đương đại nước nhà là điều mà hầu hết mọi người đã nhìn thấy, nhưng dường chưa thể nào tìm ra được phương thuốc đặc trị cho căn bệnh trầm kha này./.

Đỗ Ngọc Yên

.......................

Xem:

(1) Sợi xích, Lê Kiều Như, Tiểu thuyết, Nxb Hội Nhà văn, 2010

(2) Thể xác lưu lạc, Tiến Đạt, Tiểu thuyết, Nxb Hội Nhà văn, 2009

(3) Thời của thánh thần, Hoàng Minh Tường, Tiểu thuyết, Nxb Hội Nhà văn, 2008.

(4) Sát thủ đầu mưng mủ, Thành Phong, Truyện tranh,  Nxb Mỹ Thuật, 2011

(5) Sống và yêu, Lê Vân, Tự truyện, Nxb Hội Nhà văn, 2006

(6) Ba người khác, Tô Hoài. Tiểu thuyết, Nxb Đà Nẵng, 2006

(7) Lý do của hy vọng, Hữu Thỉnh, Nxb Hội nhà văn, 2010.

Vanvn.net

Từ sự thiếu hụt của lực lượng sáng tác trẻ…

Từ sự thiếu hụt của lực lượng sáng tác trẻ…

Văn hoá xuống cấp dẫn đến đạo đức xuống cấp, gây nên bao hệ luỵ cho xã hội. Vì quan tâm đến phát triển kinh tế mà nhiều năm nay có những địa phương ít quan tâm đến xây dựng văn hoá. Sự thiếu hụt của đội ngũ sáng tạo kế thừa là lẽ tất nhiên. Câu chuyện về trại sáng tác văn học trẻ ở Đồng Nai đang diễn ra có lẽ không chỉ là vấn đề của một địa phương, một khu vực, mà còn là điều đáng để suy ngẫm đối với nhiều nơi, nhiều cơ quan khác…

Lê Hữu Nam ký tặng sách cho bạn đọc “Mật ngữ rừng xanh”.   Ảnh minh họa  .  Nguồn Internet

Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Đồng Nai vừa mở trại sáng tác trẻ từ ngày 16 đến 20.7.2016. Các bạn trẻ yêu thích sáng tạo trên các lĩnh vực VHNT được quy tụ về đi tham quan mô hình nông thôn mới, các di tích lịch sử, văn hoá, thắng cảnh trong tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và giao lưu với đoàn nhà văn trẻ đến từ TP. Hồ Chí Minh. Đây là một nỗ lực đáng khích lệ của những người tổ chức trong điều kiện khó khăn về kinh tế và lực lượng sáng tác trẻ.

Đồng Nai là tỉnh rộng lớn nhất miền Đông Nam bộ, từng sản sinh nhiều tên tuổi tiêu biểu trên văn đàn như Huỳnh Văn Nghệ, Bình Nguyên Lộc, Lý Văn Sâm, Hoàng Văn Bổn,... Sau năm 1975, Đồng Nai cũng lần lượt xuất hiện nhiều cây bút trẻ đáng chú ý, có người trụ lại trong tỉnh, có người về TP. Hồ Chí Minh sống và tiếp tục sáng tạo. Nhờ sự nhiệt tình của nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải, nhiều lớp sáng tác văn học dành cho thiếu nhi cũng được mở ra hơn 20 năm qua, phát hiện và ươm mầm được một số cây bút học trò có năng khiếu và “nâng cánh” cho họ trở thành những nhà văn, nhà thơ đích thực.

Tuy nhiên, những năm gần đây Đồng Nai ngày càng thiếu hụt lực lượng sáng tác trẻ trên các lĩnh vực VHNT, nhất là văn học. Nhạc sĩ Nguyễn Khánh Hoà - Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Đồng Nai cho biết việc mở trại sáng tác trẻ này được chuẩn bị công phu từ mấy năm nay nhưng gặp rất nhiều khó khăn về đội ngũ. Hơn 100 giấy mời đã gửi về các cơ quan, trường học địa phương và đích thân cán bộ Văn phòng Hội cũng đi tìm những bạn trẻ có năng khiếu, nhưng chỉ tập hợp được 32 bạn để mở trại sáng tác VHNT.

Trong số này, các bạn trẻ yêu thích văn học chiếm khoảng một nửa, nhưng chủ yếu mới tốt nghiệp phổ thông trung học, một vài bạn vừa tốt nghiệp đại học, mới chập chững viết, chưa có tác phẩm đáng kể. Tham gia trại duy nhất có một cây bút đáng chú ý là nhà văn trẻ Hạnh Vân đã xuất bản 1 tập thơ và 1 tập truyện, nhưng cũng không còn trẻ nữa vì đã 36 tuổi. Hạnh Vân là sự nối tiếp đàn chị Trần Thu Hằng, tác giả tiểu thuyết Đàn đáy nổi tiếng, nay đã ở tuổi tứ tuần và đang là Chánh văn phòng Hội. Tuy nhiên, cả nhà văn Trần Thu Hằng và Hạnh Vân cũng tâm sự rằng, vì lo công việc mưu sinh cho gia đình, mấy năm gần đây hai chị cũng không có nhiều thời gian dành cho sáng tác, nên không có tác phẩm mới.

Đồng Nai là tỉnh duy nhất ở miền Đông Nam bộ hiện nay còn tồn tại một nhà xuất bản. Thời bao cấp, có nhiều sách văn học của các tác giả trẻ được NXB này đầu tư in ấn, góp phần động viên khuyến khích mạnh mẽ đời sống sáng tác văn học. Bước vào cơ chế thị trường, NXB Đồng Nai ngày càng “thu mình” lại, nay chỉ còn là một phòng của Sở Thông tin và truyền thông, phải tự chủ kinh phí, việc chủ động đầu tư xuất bản sách rất ít, sách văn học càng hiếm hơn, nên tác phẩm các tác giả trẻ trong tỉnh cũng khó “chen chân” vào.

Với một tỉnh có truyền thống văn học như Đồng Nai còn thiếu hụt lực lượng sáng tác văn học trẻ, các tỉnh còn lại ở miền Đông Nam Bộ cũng chẳng mấy lạc quan. Đời sống văn học ở hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước thường im ắng, hiếm thấy các cây bút trẻ xuất hiện để lại dấu ấn. Sôi động hơn một chút là Tây Ninh, với những cố gắng mở trại sáng tác và ra mắt cho các tác giả trẻ, nhưng số lượng và chất lượng vẫn chưa cao, có thể kể đến hai cây bút nữ Phạm Thuỳ Trang và Trần Nhã My nhưng tuổi đời cũng gần 40.

Đáng kể hơn là tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu, mấy năm qua xuất hiện một số cây bút trẻ đáng chú ý như Vũ Thanh Hoa, Hoa Níp, Văn Thành Lê, Trịnh Sơn, Đoàn Trọng Hải, Bùi Đế Yên, Châu Hoài Thanh,… nhưng có người tuổi đã xấp xỉ trên dưới 40, nghĩa là không còn trẻ nữa.Trong đó, hai cây bút ở lứa tuổi 30 là nhà thơ Trịnh Sơn đã rời quê hương Bà Rịa - Vũng Tàu ngược ra xứ Nghệ quê vợ là nhà thơ trẻ Võ Thị Phương Thuý để mưu sinh, còn nhà văn trẻ Văn Thành Lê cũng vừa lên TP. Hồ Chí Minh đầu quân cho NXB Kim Đồng chi nhánh phía Nam. Một cây bút tài năng khác vừa bước qua tuổi 30 là Hoa Níp thì bị tai nạn giao thông đột ngột qua đời cuối tháng 5.2016 vừa qua, để lại những trang bản thảo chất lượng được bạn bè tập hợp xuất bản thành tập thơ Bao giờ đến được cánh đồng và tập truyện ngắn Nàng là nước Mỹ.

Nhà thơ Lê Huy Mậu- Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trăn trở rằng việc tìm những cây bút trẻ có năng lực để kế thừa rất khó. Có người vừa làm được vài bài thơ hay viết vài truyện ngắn đọc được thì bỗng dưng biến mất, lao vào cuộc mưu sinh. Có lẽ cái danh nhà văn, nhà thơ thời kinh tế thị trường không còn thu hút giới trẻ bằng các thế hệ cha anh. Tình yêu sâu nặng và sự bền bỉ với con đường văn chương ngàycàng hiếm hoi.

Ai cũng biết VHNT nói chung và văn học nói riêng không thể trực tiếp làm ra của cải vật chất cho xã hội, nhưng những tác phẩm thực sự có giá trị chính là tài sản văn hoá vô giá của một địa phương, đất nước. Văn hoá xuống cấp dẫn đến đạo đức xuống cấp, gây nên bao hệ luỵ cho xã hội. Vì quan tâm đến phát triển kinh tế mà nhiều năm nay có những địa phương ít quan tâm đến xây dựng văn hoá. Sự thiếu hụt của đội ngũ sáng tạo kế thừa là lẽ tất nhiên. Muốn văn hoá phát triển, ngoài năng khiếu và nỗ lực tự thân của người sáng tác thì còn cần sớm có sự quan tâm của các cơ quan chức năng bằng những chương trình hành động cụ thể về đầu tư, hỗ trợ khuyến khích sáng tác, xuất bản và quảng bá tác phẩm. Miền Đông Nam bộ với hạt nhân là Đồng Nai vốn giàu truyền thống văn hoá, nhất là văn học, hy vọng sẽ sớm có đội ngũ sáng tác trẻ đủ mạnh để nối tiếp các thế hệ cha anh.

Theo Văn nghệ

Văn học Đông Nam Bộ thiếu hụt lực lượng sáng tác trẻ

Văn học Đông Nam Bộ thiếu hụt lực lượng sáng tác trẻ

Văn học là bộ phận quan trọng hình thành một nền văn hoá. Văn hoá xuống cấp dẫn đến đạo đức xuống cấp, gây nên bao hệ luỵ cho xã hội. Vì quan tâm đến phát triển kinh tế mà nhiều năm nay có những địa phương ít quan tâm đến xây dựng văn hoá. Sự thiếu hụt của đội ngũ sáng tạo kế thừa là lẽ tất nhiên…

Cuối tháng 7/2016, Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Đồng Nai vừa mở trại sáng tác trẻ. Các bạn trẻ yêu thích sáng tạo trên các lĩnh vực VHNT được quy tụ về đi tham quan mô hình nông thôn mới, các di tích lịch sử, văn hoá, thắng cảnh trong tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và giao lưu với đoàn nhà văn trẻ đến từ TP.HCM. Đây là một nỗ lực đáng khích lệ của những người tổ chức trong điều kiện khó khăn về kinh tế và lực lượng sáng tác trẻ.


Đoàn nhà văn trẻ TP.HCM giao lưu với Trại Sáng tác VHNT trẻ tỉnh Đồng Nai 7/2016

Đồng Nai là tỉnh rộng lớn nhất miền Đông Nam Bộ, từng được biết đến với nhiều tên tuổi trên văn đàn như Huỳnh Văn Nghệ, Bình Nguyên Lộc, Lý Văn Sâm, Hoàng Văn Bổn... Sau năm 1975, Đồng Nai cũng lần lượt xuất hiện nhiều cây bút trẻ đáng chú ý, có người trụ lại trong tỉnh, có người về TP.HCM sống và tiếp tục sáng tạo. Nhờ sự nhiệt tình của nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải, nhiều lớp sáng tác văn học dành cho thiếu nhi cũng được mở ra hơn 20 năm qua, phát hiện và ươm mầm được một số cây bút học trò có năng khiếu và “nâng cánh” cho họ trở thành những nhà văn, nhà thơ đích thực.

Tuy nhiên, những năm gần đây VHNT Đồng Nai ngày càng thiếu hụt lực lượng sáng tác trẻ, nhất là văn học. Nhạc sĩ Nguyễn Khánh Hoà - Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Đồng Nai cho biết việc mở trại sáng tác trẻ này được chuẩn bị công phu từ mấy năm nay nhưng gặp rất nhiều khó khăn về đội ngũ. Hơn 100 giấy mời đã gửi về các cơ quan, trường học địa phương và đích thân cán bộ Văn phòng Hội cũng đi tìm những bạn trẻ có năng khiếu, nhưng chỉ tập hợp được 32 bạn để mở trại sáng tác VHNT.

Trong số này, các bạn trẻ yêu thích văn học chiếm khoảng một nửa, nhưng chủ yếu mới tốt nghiệp phổ thông trung học, một vài bạn vừa tốt nghiệp đại học, mới chập chững viết, chưa có tác phẩm đáng kể. Tham gia trại duy nhất có một cây bút đáng chú ý là nhà văn trẻ Hạnh Vân đã xuất bản 1 tập thơ và 1 tập truyện, nhưng cũng không còn trẻ nữa vì đã 36 tuổi. Hạnh Vân là sự nối tiếp đàn chị Trần Thu Hằng, tác giả tiểu thuyết Đàn đáy nổi tiếng, nay đã ở tuổi tứ tuần và đang là Chánh văn phòng Hội. Tuy nhiên, cả nhà văn Trần Thu Hằng và Hạnh Vân cũng tâm sự rằng, vì lo công việc mưu sinh cho gia đình, mấy năm gần đây hai chị cũng không có nhiều thời gian dành cho sáng tác, nên không có tác phẩm mới.

Đồng Nai là tỉnh duy nhất ở miền Đông Nam Bộ hiện nay còn tồn tại một nhà xuất bản. Thời bao cấp, có nhiều sách văn học của các tác giả trẻ được NXB này đầu tư in ấn, góp phần động viên khuyến khích mạnh mẽ đời sống sáng tác văn học. Bước vào cơ chế thị trường, NXB Đồng Nai ngày càng “thu mình” lại, nay chỉ còn là một phòng của Sở Thông tin và truyền thông, phải tự chủ kinh phí, việc chủ động đầu tư xuất bản sách rất ít, sách văn học càng hiếm hơn, nên tác phẩm các tác giả trẻ trong tỉnh cũng khó “chen chân” vào.

Với một tỉnh có truyền thống văn học như Đồng Nai còn thiếu hụt lực lượng sáng tác văn học trẻ, các tỉnh còn lại ở miền Đông Nam Bộ cũng chẳng mấy lạc quan. Đời sống văn học ở hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước thường im ắng, hiếm thấy các cây bút trẻ xuất hiện để lại dấu ấn. Sôi động hơn một chút là Tây Ninh, với những cố gắng mở trại sáng tác và ra mắt cho các tác giả trẻ, nhưng số lượng và chất lượng vẫn chưa cao, có thể kể đến hai cây bút nữ Phạm Thuỳ Trang và Trần Nhã My nhưng tuổi đời cũng gần 40.

Đáng kể hơn là tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, mấy năm qua xuất hiện một số cây bút trẻ đáng chú ý như Vũ Thanh Hoa, Hoa Níp, Văn Thành Lê, Trịnh Sơn, Đoàn Trọng Hải, Bùi Đế Yên, Châu Hoài Thanh… nhưng có người tuổi đã xấp xỉ trên dưới 40, nghĩa là không còn trẻ nữa. Trong đó, hai cây bút ở lứa tuổi 30 là nhà thơ Trịnh Sơn đã rời quê hương Bà Rịa - Vũng Tàu ngược ra xứ Nghệ quê vợ là nhà thơ trẻ Võ Thị Phương Thuý để mưu sinh, còn nhà văn trẻ Văn Thành Lê cũng vừa lên TP.HCM đầu quân cho NXB Kim Đồng chi nhánh phía Nam. Một cây bút tài năng khác vừa bước qua tuổi 30 là Hoa Níp thì bị tai nạn giao thông đột ngột qua đời cuối tháng 5/2016 vừa qua, để lại những trang bản thảo chất lượng được bạn bè tập hợp xuất bản thành tập thơ Bao giờ đến được cánh đồng và tập truyện ngắn Nàng là nước Mỹ.

Nhà thơ Lê Huy Mậu - Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trăn trở rằng việc tìm những cây bút trẻ có năng lực để kế thừa rất khó. Có người vừa làm được vài bài thơ hay viết vài truyện ngắn đọc được thì bỗng dưng biến mất, lao vào cuộc mưu sinh. Có lẽ cái danh nhà văn, nhà thơ thời kinh tế thị trường không còn thu hút giới trẻ bằng các thế hệ cha anh. Tình yêu sâu nặng và sự bền bỉ với con đường văn chương ngày càng hiếm hoi.

Ai cũng biết VHNT nói chung và văn học nói riêng không thể trực tiếp làm ra của cải vật chất cho xã hội, nhưng những tác phẩm thực sự có giá trị chính là tài sản văn hoá vô giá của một địa phương, đất nước. Văn hoá xuống cấp dẫn đến đạo đức xuống cấp, gây nên bao hệ lụy cho xã hội. Vì quan tâm đến phát triển kinh tế mà nhiều năm nay có những địa phương ít quan tâm đến xây dựng văn hoá. Sự thiếu hụt của đội ngũ sáng tạo kế thừa là lẽ tất nhiên. Muốn văn hoá phát triển, ngoài năng khiếu và nỗ lực tự thân của người sáng tác thì còn cần sớm có sự quan tâm của các cơ quan chức năng bằng những chương trình hành động cụ thể về đầu tư, hỗ trợ khuyến khích sáng tác, xuất bản và quảng bá tác phẩm. Miền Đông Nam Bộ với hạt nhân là Đồng Nai vốn giàu truyền thống văn hoá, nhất là văn học, hy vọng sẽ sớm có đội ngũ sáng tác trẻ đủ mạnh để nối tiếp các thế hệ cha anh.

Phan Hoàng - Văn học quê nhà

Trang 4 trong tổng số 58 trang.

Các tin mới nhất

Nhiều người đọc

Sách mới xuất bản

Thống kê

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay813
mod_vvisit_counterHôm qua4263
mod_vvisit_counterTất cả4532319

20 162
,
Hôm nay:29 - 3 - 2017
Hiện có 342 khách 1 thành viên online

Đăng ký tin thư

Tên:
Email: